Janusz Korczak

Elk kind heeft het recht om te zijn zoals het is
(Janusz Korczak)

Janusz Korczak: kinderarts – pedagoog – schrijver (1878 – 1942)

Janusz Korczak, een Pools-Joodse arts, is over de hele wereld bekend als pedagoog, kinderboekenschrijver, en directeur van een weeshuis. Hij groeide op in een welgesteld milieu en ging medicijnen studeren. Hij trok zich het lot aan van (wees)kinderen die aan hun lot werden overgelaten en stichtte in 1912 een weeshuis Dom Sierot in Warschau. Hij werd op 5 of 6 augustus 1942 met  tweehonderd kinderen uit het weeshuis weggevoerd naar het vernietigingskamp Treblinka en met alle kinderen en begeleiders vermoord.

Wat maakte zijn leven zo bijzonder en waarom zijn er op dit moment overal in en buiten Europa verenigingen die het gedachtengoed van deze arts-opvoeder willen uitdragen?

In deze bijdrage over Janusz Korczak gaat het vooral over zijn denkbeelden die voor mensen, werkzaam in het brede veld van onderwijs en opvoeding, nog steeds een grote actualiteit bezitten.

De pedagogiek van Janusz Korczak

“Leer eerst jezelf kennen, voordat je kinderen wilt leren kennen. Kijk eerst wat je zelf kunt, voordat je begint de rechten en plichten van kinderen af te bakenen. Je bent zelf het kind onder al die kinderen dat je vóór alles moet leren kennen, opvoeden en opleiden. Het is een van de meest kwalijke fouten te denken dat pedagogie een wetenschap is die het kind betreft en niet de mens” 

” De opvoeder heeft niet de plicht de verantwoording voor een verre toekomst op zich te nemen, maar hij is wel volledig verantwoordelijk voor de huidige dag”

Onder-de-kastanjeboom2

“De volgende dag, tijdens het gesprek in het bos, heb ik voor het eerst niet tegen de kinderen, maar mèt de kinderen gesproken: ik praatte niet over hoe ik wilde dat zij zouden zijn, maar over hoe zij willen en kunnen zijn” 

“Laten we ervan uitgaan dat we van een krachtige jonge eik een poëtische berk willen maken of van een fragiele berk een robuuste eik. We beginnen te snoeien, te zagen, te breken, te verbuigen – totdat de boom afsterft. Nee… zo’n belachelijke vergissing zouden we bij een boom nooit maken, maar wel bij een kind” 

“Aan de basis van het pedagogisch handelen, ligt het zien met je hart” ( Janusz Korczak)



Laten we voorop stellen dat Korczak nooit een systematische pedagogiek heeft geformuleerd. Hij heeft zijn gedachten over kinderen vooral tot uiting gebracht in sterk beeldende beschrijvingen van wat er tussen volwassenen en kinderen gebeurt. Zo bevat zijn boek "Hoe houd je van een kind?" veel pedagogische ideeën, die gebaseerd zijn op de talloze ervaringen die Korczak als arts had opgedaan tijdens de vele bezoeken aan gezinnen. Het boek appelleert aan onze eigen waarneming, intuïtie en fantasie. Beter dan via de wetenschap kunnen wij langs deze weg het onbekende kind op het spoor komen, en ontdekken dat het "een perkament" is, dicht beschreven met hele kleine hiërogliefen, die je slechts gedeeltelijk kunt ontcijferen".

De praktijk en de daarop gebaseerde gevoelens en niet de kennis van theoretische stelsels bepaalden Korczaks omgang met het kind: "vaak schuif ik een theorie terzijde, zelden mijzelf". Als er één punt uit zijn denken over opvoeding naar voren gehaald moet worden is dat wel het idee van "respect" voor het kind.

Een uitgebreide toelichting op zijn pedagogiek: Pedagogische ideeën

Het kindbeeld van Janusz Korczak (van Natalia Brożyna)

Enkele boeken waarin zijn pedagogische ideeën op een prachtige manier tot uiting komen:

  • Korczak J. (2007), Het recht van het kind op respect, (vertaling en bewerking R. Görtzen) Amsterdam: Uitgeverij SWP
  • Korczak J. (2010), Hoe houd je van een kind, (vertaling en bewerking R. Görtzen), Amsterdam: Uitgeverij SWP
  • Korczak J. (2012), De republiek der kinderen, (vertaling en bewerking R. Görtzen), Amsterdam: Uitgeverij SWP
  • B.J. Lifton, The King of Children: The Life and Death of Janusz Korczak, American Academy of Pediatrics, 2005

 

Biografie

Theo Cappon  schreef een uitgebreide. biografie.

Je kunt die hier downloaden: Janusz Korczak biografie  en: Korczak van jaar tot jaar

Een indrukwekkende film over het leven van Korczak is te zien op: Doktor Korczak

 

Film over het leven in het ghetto  Irena Sendler, een bijzondere Poolse vrouw, redde in de Tweede Wereldoorlog meer dan 2500 Joodse kinderen uit het ghetto van Warschau. Zij was bevriend met Korczak en werkte met hem samen. Zij was ook getuige van de deportatie van Korczak en de kinderen naar de Unschlagplatz. Zij vertelt wat zij zag en hoe het haar aangreep Interview Irena Sendler. Zij overleed in 2008 op 95-jarige leeftijd. 

 

Foto’s uit het leven van Korczak zijn te vinden op de website van de Korczak-Association van Canada: januszkorczak.ca

 

The last Korczak boy  is een documentaire waarin Itchak Belfer vertelt over zijn ervaringen als kind in het weeshuis van Korczak. Hij kreeg ooit een tekenschrift en potlood van Korczak en is later een beroemd kunstenaar geworden. Hij heeft vele tekeningen en schilderijen gemaakt over Korczak en het weeshuis: zie ook White House in a grey city

Janusz Korczak vertelt…. (tekening van Itzchak Belfer, oud-pupil van het weeshuis). Itzchak Belfer is de enige overlevende die als kind nog in het weeshuis van Korczak heeft gewoond. Bekijk hier een indrukwekkend interview met hem: *The last Korczak boy

 

Rechten van het kind…

Betty Jean Lifton geeft in haar boek “King of Children (Life and death of Janusz Korczak) een mooi overzicht van de rechten van kinderen die Korczak heeft beschreven. Hier kun je een samenvatting downloaden: Rechten van het kind (Lifton)

 

Uitspraken van Korczak:

Wij moeten onderrichten, sturen, wegwijs maken….zonder de deelname van deskundigen zijn we tegen dit alles niet opgewassen – terwijl het kind zèlf de expert is.

 

Testen bepalen of iemand begaafd is of hij iets kan. Maar wat blijft is het tragische: wat wìl hij eigenlijk?

 

Elk kind heeft recht op respect voor zijn fouten

 

Opvoeders zijn volwassenen en dezen zijn niet in staat te begrijpen wat er zich in de ziel van het kind afspeelt.

 

Bij overtredingen en misstappen is geduldig, welwillend begrip voldoende. Daders hebben liefde nodig.

 

Het is erg vervelend om klein te zijn. Respect en bewondering oogst alleen wat groot is en meer plaats inneemt.

 

Uit angst voor de dood van het kind ontnemen we hem vaak het leven.

 

Het kind heeft het recht te willen, te manen, te eisen … het heeft het recht  te groeien, te rijpen en eenmaal gerijpt, vruchten af te werpen.

 

Een bedelaar kan altijd nog vrij beschikken over zijn aalmoezen, maar een kind heeft helemaal geen eigendommen. Misschien is het daarom zo gesteld op de waardeloze spulletjes, waar wij verbaasd en meewarig om glimlachen.

 

Kinderen zijn niet de mensen van morgen, maar mensen van vandaag!

 

Vergeet het kind niet als je het onderwijs wilt verbeteren. (Vrij naar Janusz Korczak): “Vergeet het kind niet als je de wereld wilt verbeteren”

Voor volwassenen is het gemakkelijker als een kind veel slaapt.

(Janusz Korczak)

Schuiven naar boven